AI-geletterdheid is verplicht. Het toezicht is gestart.

Ja. Artikel 4 van de EU AI Act verplicht elke aanbieder én gebruiksverantwoordelijke van AI-systemen om te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij iedereen die namens de organisatie met AI werkt. De verplichting geldt sinds 2 februari 2025; het toezicht en de handhaving zijn op 2 augustus 2026 gestart. De wet schrijft geen specifieke cursus, urenaantal of certificaat voor — u bepaalt zelf wat passend is per rol, maar u moet die keuze kunnen onderbouwen en aantonen.

Voor vrijwel elke organisatie die AI in de bedrijfsvoering gebruikt, niet alleen voor partijen die AI bouwen. Zodra uw medewerkers ChatGPT, Copilot, Gemini of een AI-functie in bestaande software gebruiken bent u gebruiksverantwoordelijke en valt u onder artikel 4. Dat geldt onverkort voor overheden: gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties zijn gebruiksverantwoordelijke voor de AI die hun ambtenaren inzetten.

Met een dossier, niet met een certificaat. In de praktijk bestaat het bewijs uit vier onderdelen: een deelnemersregister (wie heeft wanneer welke training op welk niveau gevolgd), rolgebaseerde leerroutes met een onderbouwing waarom dat niveau bij die rol past, een vastgelegd AI-gebruiksbeleid, en een toets of kennischeck per deelnemer. Dat pakket is wat u bij een uitvraag laat zien.

Artikel 4 kent geen eigen boetebedrag. Het risico zit elders: AI-geletterdheid is een randvoorwaarde bij de handhaving van de zwaardere verplichtingen uit de AI Act, en het ontbreken ervan weegt mee in aansprakelijkheid, aanbestedingen en de verantwoording richting toezichthouder, accountant of gemeenteraad. Organisaties regelen dit doorgaans omdat het aantoonbaar moet zijn, niet omdat er een direct boetebedrag tegenover staat.

Voor een organisatie tot ongeveer 250 medewerkers is zes tot acht weken realistisch: week 1–2 nulmeting en rolindeling, week 3–6 de trainingen zelf, week 7–8 toetsing en oplevering van het dossier. Het traject kan in het lopende begrotingsjaar worden gegund en opdrachtverstrekt en in het eerste kwartaal daarna worden uitgevoerd — dat is bij opleidingsbudgetten gebruikelijk en toegestaan.

Meestal niet. Bij de meeste overheidsorganisaties kan een opdracht voor diensten onder de eigen drempel voor enkelvoudig onderhands gunnen met één offerte worden verstrekt. Daarboven geldt meervoudig onderhands, en vanaf de Europese drempel een Europese aanbesteding. Onze trajecten blijven bewust onder die eerste drempel, zodat één offerte volstaat. Controleer altijd het eigen inkoopbeleid van uw organisatie — drempels verschillen per organisatie.